Matematik alanının önde gelen 25 bilim insanı, yapay zekâ laboratuvarlarının ünlü matematik problemlerinde atılım gerçekleştirme yarışının bilimsel araştırmanın dayandığı açık yapıya zarar verebileceği uyarısında bulunan bir açık mektup imzaladı. İmzacılarının tamamı, matematik alanındaki en yüksek ödüllerden biri sayılan Fields Madalyası’na sahip.
Mektup, OpenAI ile bazı akademik araştırmacılar arasındaki anlaşmazlığın tırmandığı bir dönemde yayımlandı. New York Üniversitesi’nde (NYU) profesör olan Tristan Buckmaster, önemli bir matematik probleminin çözülmesinin ardından şirketin, Anthropic’te çalışan bir işbirlikçiye hakkını vermemesi için kendisine baskı yaptığını ileri sürdü. Ayrıca OpenAI’nin, uzun bir çıkarım süreci boyunca kendi kanıtını üretmek için Codex aracılığıyla gerçekleştirilen çalışmalardan yararlanıp yararlanmadığını sorguladı. Habere göre OpenAI’nin kanıtı hâlâ belgelenmiş veya doğrulanmış değil.
Bir başka gelişmede OpenAI, enstitüdeki araştırmacıların yönelttiği eleştirilerin ardından bu hafta California Teknoloji Enstitüsü’ndeki (Caltech) bir matematik etkinliğine verdiği sponsorluğu geri çekti. Kaynak, çekilmenin nedenleri veya eleştirilerin niteliği hakkında ek ayrıntı sunmuyor; ancak bu adımı laboratuvarlarla üniversiteler arasındaki artan gerilim bağlamına yerleştiriyor.
Sorun yalnızca problemi çözmek değil
Mektup, modellerin açık matematik problemlerini çözme kapasitesinin insanlık için yararlı olabileceğini kabul ediyor; ancak bu faydayı matematik toplumunun çözümleri anlayabilmesi, açıklayabilmesi ve mevcut bilgiye dahil edebilmesi koşuluna bağlıyor. İmzacılar, sonuçların hızla duyurulmasının incelenebilir bir matematiksel sunum hazırlamak, yeni yöntem ve fikirleri ayırt etmek ve önceki çalışmalara atıfta bulunmak için yeterli zaman bırakmayabileceği uyarısında bulunuyor.
Mektuba göre bu durum, özellikle yapay zekâ yardımıyla üretilen bir sonuç, diğer araştırmacılar onu doğrulayabilecek veya önceki çalışmalarla bağlantısını belirleyebilecek fırsatı bulmadan sunulduğunda, hakkın kime ait olduğu ve intihal olasılığı konusunda ciddi sorular doğuruyor. Mektup ayrıca matematiğin yalnızca kanıtlardan oluşmadığını vurguluyor; matematik, öğrencilere eğitim vermeyi, yeni sorular ortaya atmayı, fikirleri geliştirmeyi ve bunları kuşaklar arasında aktarmayı kapsayan daha geniş bir süreçtir.
Bu haber neden önemli?
Anlaşmazlığın öne çıkardığı pratik sorun teşviklerdeki dengesizliktir. Modelleri çalıştırmak için on milyonlarca dolar harcayabilen yapay zekâ laboratuvarları, bir problem üzerinde çalışmaya başlayan araştırmacılardan önce o problemde yararlı bir ilerleme kaydedebilir. Atıf, dokümantasyon ve araçların karşılıklı kullanımı konusundaki kurallar net değilse bu durum, araştırmacıların çalışmalarını daha az paylaşmasına veya yapay zekâ araçlarını kullanmaktan kaçınmasına yol açabilir; çünkü sonuçlarının sonraki modellere dahil edilmesinden ya da başka bir kuruma atfedilmesinden korkabilirler.
Mektup, bir grup matematikçinin haziran ayında yayımladığı ve dil modellerinin ürettiği kanıtların meslek üzerindeki etkisini ele alarak matematikçiler, kurumlar ve politika yapıcılar için öneriler sunduğu “Leiden Bildirisi”nin ardından geldi. Bu da tartışmanın artık tek bir olayla sınırlı olmadığını, şeffaflık, inceleme ve hakkın kime ait olduğuna ilişkin standartlar oluşturma yönündeki erken bir çaba olduğunu gösteriyor.
Bir modelin yardımıyla üretilen bir kanıtta kullanılan fikirlerin kaynağının nasıl kanıtlanacağı, doğrulamadan kimin sorumlu olacağı ve yeni araçlardan yararlanmayı engellemeden açık araştırma kültürünün nasıl korunacağı gibi temel sorular hâlâ yanıtlanmış değil. Siteye göre bu sorular yalnızca matematiği ilgilendirmiyor; yapay zekâ sistemlerinin hızı ile belgelenebilir yaratıcı çalışmanın gereklilikleri arasındaki gerilim, diğer bilimsel ve mesleki alanlarda da aynı şekilde ortaya çıkabilir.