Bill Gates tarafından kurulan TerraPower, Bloomberg'in haberine göre bu yıl bir veri merkezine enerji sağlayacak ilk projesini duyurmayı planlıyor. Şirket müşterinin kimliğini açıklamadı, ancak inşasına 2027'de başlanması beklenen proje şirketin ikinci enerji santrali olacak; ilk santralinin inşası ise Wyoming eyaletinde hâlihazırda sürüyor.
Bu adım, yapay zekâ veri merkezlerinin sürekli kullanılabilir elektrik kaynakları aradığı bir dönemde geliyor; zira modellerin eğitilmesi ve çalıştırılması büyük miktarda enerji gerektiriyor. Nükleer enerji girişimleri, günün her saati elektrik üretme kapasitelerinin bu sorunun bir bölümünü çözebileceğine güveniyor. Ancak nükleer reaktörleri değişken veri merkezi yükleriyle birlikte işletmek teknik ve ekonomik bir zorluk oluşturuyor.
Reaktörlerin veri merkezlerine ayak uydurması neden zor?
Nükleer reaktörler, yüksek ve sabit bir seviyede çalışmaya devam ettiklerinde en verimli şekilde faaliyet gösterir. National Laboratory of the Rockies'e göre ABD'deki nükleer reaktörler zamanın %92,5'inde azami güçlerini üretir, ancak genellikle üretimlerini dakikada nominal kapasitelerinin yalnızca yaklaşık %5'i oranında artırabilir veya azaltabilir.
Çok sayıda girişimin geliştirdiği küçük modüler reaktörler ise dakikada nominal kapasitelerinin yaklaşık %10'u oranında daha hızlı tepki verebilir. Bununla birlikte, herhangi bir reaktörü düşük kapasitede çalıştırmak satılan elektrik miktarını azaltır; bu durum, yüksek sermaye harcamaları nedeniyle özellikle nükleer enerjide maliyetlidir. Küçük modüler reaktörlerin üretim maliyetini düşürmeyi başarsa bile sektörün bu faydaları ortaya çıkarması on yıl veya daha uzun sürebilir.
Veri merkezlerinin, özellikle de sayaç arkasında üretilen enerjiye dayananların, elektrik yükündeki hızlı değişimlerle başa çıkması gerekir. Yapay zekâ modellerinin eğitilmesinden istemlere yanıt verilmesine kadar grafik işlem birimlerinin görevlerine bağlı olarak talep hızla düşebilir veya yükselebilir. Tesisler bu dalgalanmaları yumuşatmak için genellikle büyük bataryalara başvurur; bu da yeni bir maliyet ekler. Gaz türbinleri de bu değişimler nedeniyle işletme baskısıyla karşı karşıya kalmıştır.
TerraPower'ın tasarımı nasıl çalışıyor?
TerraPower, bu sorunu ele almak için 345 megavat kapasiteli, erimiş tuzla soğutulan bir reaktör tasarladı. Talep değiştiğinde nükleer reaktörün üretimini değiştirmek yerine reaktör atomları parçalamaya ve ısı üretmeye devam ediyor, ardından fazla ısıyı büyük bir erimiş sodyum tankında depoluyor.
Elektrik talebi yükseldiğinde santral, daha fazla buhar üretmek ve türbinleri döndürmek için depolanan ısıyı kullanabilir. Böylece yüksek maliyetli ekipman, talep düşük olduğunda bile çalışır durumda kalırken ısı stoku ihtiyaç duyulduğunda ek kapasite sağlamak için kullanılır.
Pratikte ne değişiyor?
Bu yaklaşım, nükleer enerjinin ayırt edici özelliği olan yüksek kapasite kullanım oranını, santralin değişken yüklere uyum sağlamasına olanak tanıyan bir depolama teknolojisiyle birleştiriyor. Bu, reaktörün doğrudan bir veri merkezine veya rüzgâr ve güneş enerjisi gibi kesintili kaynaklara daha fazla dayanan bir şebekeye bağlanması durumunda faydalı olabilir.
Tasarım, TerraPower'ın veri merkezlerine enerji sağlama pazarını kesin olarak kazandığı anlamına gelmiyor; potansiyel müşteri açıklanmadı ve proje hâlâ inşaatın başlamasından önceki aşamada. Ancak ısı depolama, reaktörün istikrarlı üretimi ile yapay zekânın değişken elektrik talebi arasındaki farkı ele aldığı için veri merkezi anlaşmaları için rekabet ederken şirkete avantaj sağlayabilir. TerraPower ocak ayında Meta'nın Natrium tipi sekiz santral satın almayı kabul ettiğini açıklamıştı; ancak bu anlaşmanın beklenen veri merkezi projesi olduğunu doğrulamadı.