Türkiye, 1 Eylül 2026'da Washington'daki ABD Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi'nin (NASA) merkezinde düzenlenen tören sırasında Artemis Anlaşmaları'nı imzalayarak bu uluslararası çerçeveye katılan 71. ülke oldu. Türkiye'yi Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır ve Türkiye Uzay Ajansı Başkanı Yusuf Kıraç temsil ederken, ABD'yi NASA Yöneticisi Jared Isaacman ile Dışişleri Bakan Yardımcısı Vekili ve Uzay ve Çevre İşlerinden Sorumlu Connor Tomlinson temsil etti.
Anlaşmalar, uzayın barışçıl ve şeffaf biçimde keşfedilmesinde iş birliğine ilişkin ilkeler ortaya koyuyor ve 1967 tarihli Dış Uzay Antlaşması'na dayanıyor. Bunlar bağlayıcı bir antlaşma değil, uzayın sorumlu biçimde keşfedilmesine ilişkin ilke ve kuralların çok taraflı bir bildirisi niteliğinde. Hükümleri arasında uzay cisimlerinin kaydedilmesi, faaliyetlerin çakışmasının önlenmesi, bilimsel verilerin paylaşılması ve acil durumlarda yardım sağlanması bulunuyor.
Bu adım Türkiye'nin uzay programı için ne anlama geliyor?
Kacır, anlaşmaların imzalanmasının Türkiye'nin uzay alanındaki genişleme sürecinde yeni bir halka olduğunu ve ülkesinin uzayda sürdürülebilir bir varlığı korumayı ve insanlığın yararına uzayın barışçıl kullanımını desteklemeyi amaçladığını söyledi. Bakan, bu adımı Türkiye'nin uydu teknolojileri alanındaki programları, Türkiye Uzay Ajansı'nın kurulması ve havacılık ve uzay sektörünün geliştirilmesiyle ilişkilendirdi; ancak NASA ile mali yükümlülüklere veya belirli ortak projelere ilişkin ayrıntı vermedi.
Kacır, Türkiye'nin 2027'nin ilk aylarında hibrit motorla donatılmış bir uzay aracını Ay'a göndermeyi planladığını açıkladı. Açıklamasına göre misyon, Ay yörüngesinden veri toplayacak ve Türkiye'yi Ay'a ulaşmış ülkeler arasına sokmayı hedefleyecek. Bakanın belirttiğine göre bu plan, Türkiye'nin Ulusal Uzay Programı kapsamında yer alıyor.
Kacır ayrıca Türkiye'nin Somali'de bir uzay limanı inşa etmeye başladığını ve projenin ülkesinin uzay ekonomisindeki varlığını destekleyebileceğini ve bu alanda daha bağımsız adımlar atmasına yardımcı olabileceğini söyledi. Raporda limanın konumu, uygulama takvimi veya operasyonel kapasitesi hakkında ayrıntı verilmedi.
Ay ve derin uzayda uluslararası iş birliği
Isaacman, Türkiye'nin katılımını memnuniyetle karşıladı ve iki ülkenin astronotlarını Ay'ın yüzeyine geri götürme vizyonunu paylaştığını söyledi; bu adımı önemli bir dönüm noktası olarak nitelendirerek Türkiye'nin “cesur vizyonunu” yansıttığını belirtti. Tomlinson da Ankara ile Washington arasındaki uzay araştırmaları iş birliğinin artmasını beklediğini ifade etti. NASA daha sonra Türkiye'nin katılımını X platformundaki hesabı üzerinden yayımladığı bir mesajla memnuniyetle karşıladı.
ABD'nin Artemis çerçevesindeki vizyonu, Ay'da kalıcı bir üs kurulmasını ve Ay'ın Mars'a yapılacak seferler için bir istasyon olarak kullanılmasını, ayrıca Ay'dan mineral kaynaklarının çıkarılmasını içeriyor. ABD, Kanada, Japonya, Avustralya, İtalya, Lüksemburg ve Birleşik Arap Emirlikleri 13 Ekim 2020'de imza atan ilk ülkeler oldu.
Bu haber neden önemli?
İmza, tek başına ortak bir misyonu veya Türk programı için ABD finansmanını duyurmuyor; ancak Ankara'nın Ay planlarına iş birliği, veri paylaşımı ve birlikte çalışabilirlik için ilan edilmiş bir çerçeve sağlıyor. Adımın pratik önemi, Türkiye'nin 2027 misyonunu gerçekleştirme kapasitesine ve teknik iş birliği, Somali'deki uzay limanı ile veri ve kaynak paylaşım mekanizmaları hakkında daha sonra ortaya çıkacak ayrıntılara bağlı olmaya devam ediyor.