Türkiye, yapay zekâ alanındaki diplomatik ve teknik faaliyetlerini yoğunlaştırmayı; en az beş ülkeyle ikili iş birliği anlaşmaları ve 2027 yılı sonuna kadar üç uluslararası kuruluşla mutabakat zaptı imzalamayı hedefliyor. Bu hedefler, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından koordine edilen 2026-2030 dönemi Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı kapsamında yer alıyor.
Anadolu Ajansı’nın aktardığı bilgilere göre plan, Türkiye’nin yapay zekâya ilişkin küresel standartların oluşturulmasındaki rolünü güçlendirmeye, yerli ürün ve modellerin ihracatını kolaylaştırmaya ve bölgesel konumunu desteklemeye odaklanıyor. Faaliyet kanalları arasında Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü, G20 ve Birleşmiş Milletler’in yanı sıra ISO/IEC, Uluslararası Telekomünikasyon Birliği ve UNESCO gibi standartlar ve yönetişim platformları bulunuyor.
Anlaşmalardan ölçülebilir sonuçlara
Açıklanan hedefler yalnızca imzalanan anlaşmaların sayısıyla sınırlı değil. Plan, her iş birliğinin teknik çalışma grupları oluşturulması, ortak test protokollerinin kabul edilmesi, uygunluğun karşılıklı tanınmasına yönelik mekanizmalar kurulması, ortak projeler başlatılması veya veri ve hesaplama kapasitesi paylaşımının düzenlenmesi gibi somut çıktılarla ilişkilendirilmesini öngörüyor. Ayrıca Türkiye’nin, yapay zekâ ürün ve modellerinin ihracatını desteklemek üzere en az üç hedef pazarda karşılıklı tanıma veya uygunluk alanında iş birliği başlatması bekleniyor.
Sonuçlar yıllık ilerleme raporları aracılığıyla izlenecek. Bununla birlikte veri ve hesaplama kaynaklarının paylaşımı; Türkiye’nin Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK), uluslararası veri koruma yükümlülükleri, veri egemenliği, ulusal güvenlik, ticari sırlar ve fikrî mülkiyetle ilgili kısıtlamalara tabi olacak.
Türk dilleri için ortak model
Plan, Türk Devletleri Teşkilatı’na üye en az iki ülkeyle iş birliği içinde “Büyük Türk Dilleri Modeli” geliştirilmesine yönelik bir projeyi içeriyor. Proje; Oğuz, Kıpçak ve Karluk dil ailelerini kapsamasını, ortak altyapı kullanılmasını ve katılımcı ülkelerin yüksek performanslı hesaplama kapasitelerinden yararlanılmasını hedefliyor.
Modelin ilk sürümünün 2027 yılı sonundan önce üretim ortamına alınması ve kamu hizmetleri, eğitim, çeviri, bilgiye erişim ve kültürel miras uygulamalarında kullanılması planlanıyor. Veri katkıları, fikrî mülkiyet hakları, lisans koşulları ve ticarileştirme, ortak bir yönetişim mekanizması tarafından belirlenecek.
Hesaplama altyapısı ve bölgesel ortaklıklar
Türkiye, en az üç bölgesel ortakla kapasite geliştirme programları başlatmayı ve 2027 yılı sonuna kadar en az iki stratejik ortakla ortak hesaplama altyapısı veya veri merkezlerine ilişkin anlaşmalar imzalamayı hedefliyor. Ayrıca en az iki sektörde ortak veri kataloglarını veya model uyarlama programlarını hayata geçirmeyi planlıyor.
Önerilen iş birliği alanları arasında tarım, enerji, ticaret, sanayi ve sağlık yer alıyor. Türk Devletleri Teşkilatı’ndan, Körfez ülkelerinden ve enerji ile bağlantı alanlarında avantajlara sahip yakın ülkelerden ortaklara öncelik verilecek. Plan ayrıca Türk Devletleri Teşkilatı, D8 Grubu veya İslam İşbirliği Teşkilatı bünyesinde, en az 500 kamu çalışanı, araştırmacı veya girişimcinin yararlanacağı en az bir bölgesel yapay zekâ programı oluşturmayı hedefliyor.
Bu hamle neden önemli?
Planın en önemli dönüşümü, teknik diplomasiyi genel açıklamalar veya etkinliklerle sınırlamak yerine ihracat, standartlar ve altyapıyla ilişkilendirmesi. Ancak açıklanan hedefler, anlaşmaların veya dil modelinin fiilen tamamlandığı anlamına gelmiyor; bunlar 2027 yılına kadar ulaşılması hedeflenen göstergeler ve etkileri, yönetişim ayrıntılarına, veri kalitesine, hesaplama kaynaklarının bulunabilirliğine ve tarafların mutabakatları kullanılabilir test ve projelere dönüştürme kapasitesine bağlı olacak.
Türkiye, küresel etkinliklere, yatırımcı buluşmalarına, tanıtım günlerine ve ortak geliştirme programlarına ev sahipliği yaparak İstanbul’u yapay zekâ için uluslararası bir vitrin ve yatırım diplomasisi şehri olarak konumlandırıyor. Terminal Istanbul gibi platformlar bu faaliyetler için buluşma noktaları olarak kullanılacak.