Cortera ekibi, glioblastomayı hedeflemeye yönelik yapay zekâ ve nanoparçacıklara dayalı bir yaklaşım geliştirdikten sonra TEKNOFEST Güneydoğu kapsamında düzenlenen Onkoloji 3T tümör yarışmasında birinci oldu. Kimya, kimya mühendisliği, endüstri mühendisliği, moleküler biyoloji ve tıp alanlarında eğitim gören beş öğrenciden oluşan ekip, İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Mühendislik Fakültesi Kimya Bölümü'nden Doç. Dr. Berat İlhan Ceylan'ın danışmanlığında, Can Sağlığı Vakfı'nın desteğiyle ve İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Yıldız Teknik Üniversitesi ve Koç Üniversitesi öğrencilerinin katılımıyla çalışmalarını yürütüyor.
Proje, beyin kanserinin en agresif türlerinden biri olan glioblastomanın tedavisi için yapay zekâ destekli bir yaklaşım geliştirmeye odaklanıyor. Ekip üyesi ve kimya mühendisliği ile endüstri mühendisliği öğrencisi Sinem Taş'a göre proje, uygun ilaç kombinasyonlarının belirlenmesine yardımcı olmak için derin öğrenme tekniklerini kullanıyor ve ardından bu ilaçları nanoparçacıkların içine taşıyor.
Önerilen yaklaşım nasıl çalışıyor?
Ekip, nanoparçacıkların yüzeyini kan-beyin bariyerini geçmelerine yardımcı olacak proteinlerle kaplamayı ve hastalıkla ilişkili birden fazla mekanizmayı aynı anda hedeflemeyi amaçlıyor. Ekip, hedefin yalnızca taşıma mekanizmasından bağımsız yeni bir molekül tasarlamak değil, beyin tümörlerinin yayılmasını sınırlayabilecek bir yöntem geliştirmek olduğunu belirtiyor.
Öğrenciler, projenin sonuçlarını doğrulamak amacıyla laboratuvar çalışmaları yürüttü; ancak kaynak materyal molekülün etkinliği veya güvenliği ya da hayvan veya insan modelleri üzerindeki testler hakkında ayrıntılı veriler sunmuyor. Bu nedenle yarışmadaki birincilik, araştırma projesinin takdir edildiğini ve ekip için önemli bir aşamayı temsil ediyor; klinik tedaviye hazır olduğuna dair kanıt oluşturmuyor.
Pratikte ne değişiyor?
Projenin teknik değeri, ilaç bileşiklerinin bilgisayar destekli seçimini, kan-beyin bariyerinin oluşturduğu engeli aşmaya yönelik bir nanotaşıma sistemi tasarımıyla birleştirmesinde yatıyor. Ekip yapısı da karmaşık bir ilaç adayı geliştirilirken kimya, mühendislik, biyoloji ve tıp alanları arasındaki iş birliğinin önemini ortaya koyuyor. Danışman ve ekip, birinciliğin ardından çalışmayı daha ileri aşamalara taşımayı hedefliyor; ancak açıklanmış bir takvim veya geliştirme yolu belirtilmiş değil.
Yarışmaya 400'den fazla ekip katıldı ve Cortera projesini Şanlıurfa'da sekiz hakemden oluşan jüriye sundu. Danışman, ekibin aylar boyunca yoğun bir şekilde çalıştığını ve projenin kanser nedeniyle hayatını kaybeden Dr. Büşra Kaya'ya ithaf edildiğini söyledi.
Teknik okuyucu açısından haber, yapay zekânın ilaç seçimi, nanomühendislik ve laboratuvar doğrulamasını içeren daha geniş bir araştırma zincirinin parçası olarak kullanılmasını öne çıkarıyor. Açık sorular ise molekülün veya formülasyonun tekrarlanabilir bir etkinlik gösterip gösteremeyeceği, güvenliği ve kan-beyin bariyerini fiilen geçme ihtimaliyle ilgili; kaynak bu konuları kesinleştirmiş değil.