NASA ve Peru Uzay Ajansı yetkilileri, Antalya’da düzenlenen 77. Uluslararası Uzay Kongresi kapsamında gerçekleştirilen bir toplantıda, yetkililerin 76 ülkeyi kapsadığını söylediği Artemis Anlaşmaları’nın geleceğini görüştü. Toplantıda güvenlik, şeffaflık, sürdürülebilirlik ve ülkeler arasındaki iş birliği dahil olmak üzere uzay araştırmalarını düzenleyen ilkeler üzerinde duruldu.
Kongre, Türkiye Uzay Ajansı ve SAHA Istanbul’un ortak ev sahipliğinde ve Türkiye Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın koordinasyonunda Uluslararası Uzay Federasyonu tarafından Antalya’da düzenleniyor. Artemis Anlaşmaları oturumuna NASA Başkan Yardımcısı Matt Anderson ve Peru Uzay Ajansı CONIDA Başkanı Tümgeneral Roberto Melgar Sheen katıldı; oturumu NASA Başkan Yardımcısı Sözcüsü George Alderman yönetti.
Ortak ilkeler etrafında genişleyen anlaşmalar
Anderson, yaklaşık bir buçuk yıllık süre içinde 24 ülkenin anlaşmalara katıldığını belirterek hedefin sorumlu, güvenli ve şeffaf uzay faaliyetleri yürütme konusunda hemfikir olan ülkeleri bir araya getirmek olduğunu söyledi. Yaklaşık 40 ülkenin katılımıyla üye ülkelerle bir toplantı düzenlendiğini ve bu toplantıda ortaklığın genişletilmesi fırsatları ile Dünya ve Ay çevresindeki uzay enkazı meselelerinin ele alındığını aktardı.
Rusya veya Çin’in katılma ihtimaliyle ilgili gazetecilerin sorularını yanıtlayan Anderson, iki ülkenin gelecekte anlaşmaların dayandığı ilkelerle uzlaşması halinde bunun mümkün olacağını, ancak bu uzlaşmanın şu anda görünür olmadığını söyledi. Ayrıca bir ülkenin Artemis Anlaşmaları’nı imzalamasının, başka ülkelerle akademik iş birliği yapmasını engellemediğini; egemen ülkelerin ulusal çıkarlarına hizmet eden hususları belirleme özgürlüğüne sahip olduğunu açıkladı.
Pratikte ne değişiyor?
Görüşmeler, oturumda ifade edildiği üzere, Artemis Anlaşmaları’nın diğer ortaklıkların iptal edilmesine yönelik bir taahhütten ziyade ilke ve uluslararası koordinasyon çerçevesi olarak işlediğini gösteriyor. Uzay enkazının ele alınması da yalnızca yatırımla bağlantılı değil; Anderson, enkazı azaltmanın ilk yolunun en başından ortaya çıkmasını önlemek olduğunu vurgularken her ülkenin katılım düzeyini ulusal önceliklerine ve yatırım yapma kapasitesine göre belirlediğini söyledi.
Sheen, Lima’nın Artemis Anlaşmaları Uluslararası Çalıştayı’na ev sahipliği yaptığını belirterek Peru Uzay Ajansı ile Dışişleri Bakanlığı arasındaki iş birliğinin Peru’nun diplomasiye ve uzay yönetişimine bağlılığını gösterdiğini söyledi. Çalıştayın uluslararası uzay topluluğu içinde güven inşa etmeye yönelik bir adım olduğunu belirten Sheen, açıklamasına göre Peru’nun 2027 ve 2028 yıllarında yaşanacak gelişmelere hazırlandığını ifade etti.
Türkiye ve uzay sektöründe büyüyen rol
Anderson, Türkiye’yi ABD ile iş birliğine örnek olarak nitelendirdi ve Artemis Anlaşmaları’nı imzalamasının Türkiye’yi ortak ilkeleri ve değerleri paylaşan ülkeler grubuna eklediğini söyledi. Ayrıca kongreye ev sahipliği yapılmasının ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın tamamen uzaya odaklanan bir konuşmayla katılmasının gelecek kongreler için yeni bir seviye oluşturduğunu belirtti.
Anderson, Türkiye’nin uzaya olan ilgisini Türk sanayisini geliştirme arzusuyla ilişkilendirdi. Buna karşılık Artemis Anlaşmaları’nın sivil uzay sektörü, barışçıl ve şeffaf keşif üzerine odaklandığını, uzayın silahlandırılmasına odaklanmadığını vurguladı.
Kaynak, toplantının doğrudan sonucunda ortaya çıkan mali yükümlülükler veya yeni uygulama programları hakkında ayrıntı sunmuyor. Bu nedenle toplantının mevcut önemi, tutumların koordinasyonu ile uzay enkazı, yönetişim ve uluslararası iş birliği konularındaki diyaloğun genişletilmesiyle sınırlı kalıyor. Toplantıda ayrıca ABD’nin tanımlanamayan uçan cisimler ve tanımlanamayan hava olaylarıyla bağlantılı belgeler yayımladığına değinildi; Anderson, bilgilerin yayımlanmasının tüm vakaları açıklayabilme kapasitesi anlamına gelmediğini kabul etti.