Meta, Amerika Birleşik Devletleri’nde çocukların sosyal medya platformlarındaki güvenliğiyle ilgili en büyük davalardan biriyle karşı karşıya. Şirkete karşı 29 eyaletin açtığı dava kapsamında, Kaliforniya eyaletinin Oakland kentinde 18 Ağustos 2026’da duruşmanın başlaması planlanıyor.
Kaliforniya, Colorado, Kentucky ve New Jersey eyaletleri Oakland’daki duruşmaya davacı taraflar olarak katılacak. Diğer 25 eyaletin davaları ise daha sonraki tarihlerde görülecek. Dava, Facebook ve Instagram platformlarının sahibi olan şirketi, platformların çocukların ruh sağlığı üzerindeki etkisi ve daha genç kullanıcıları çekip aktif tutmaya yönelik tasarım biçimleriyle ilgili suçlamalar çerçevesinde hedef alıyor.
Veri toplama ve bağımlılığı artıran tasarımlara ilişkin suçlamalar
Dava dosyalarına göre Meta, kaynak materyalde aktarıldığı üzere, 13 yaşından küçük çocukların verilerini ebeveynlerinin bilgisi olmadan topladı ve bu durum federal yasaların ihlali anlamına geliyor. Davacılar ayrıca şirketi gençleri çekmek için gelişmiş teknikler kullanmakla ve ardından bu ilgiyi gelirlerini artırmak için değerlendirmekle suçluyor.
Eyaletlerin talepleri yalnızca maddi tazminatla sınırlı değil. Teorik talepler 1,4 trilyon dolara ulaşabilir. Bunun yanı sıra Facebook ve Instagram’daki temel özelliklerin değiştirilmesi de talep ediliyor. Bunlar arasında şunlar yer alıyor:
- Genç kullanıcılar için ebeveyn onayı alınması.
- Davacıların dopamin manipülasyonuna dayandığını belirttiği algoritmaların değiştirilmesi.
- Fotoğraflardaki kişilerin görünümünü değiştiren filtrelerin kaldırılması.
- Videoların otomatik oynatılmasının durdurulması.
- Birden fazla hesabın oluşturulmasının engellenmesi.
- Instagram Hikâyeleri gibi belirli bir süre sonra kaybolan içeriklerin paylaşılmasına son verilmesi.
Olası tazminat çok büyük, ancak iflas olası senaryo değil
Dava, Meta’nın bu yıl çocuklara ve gençlere zarar verilmesiyle ilgili iki davayı kaybetmesinin ardından geliyor. Şirket geçen ay, 2,4 milyar dolara ulaşan hukuki masraflar nedeniyle kârında düşüş olduğunu açıklamıştı. Bu durum, yeni davanın aleyhine sonuçlanması hâlinde doğurabileceği sonuçlara yönelik ilgiyi artırdı.
Basında, 1,4 trilyon dolara yakın bir cezanın Meta’yı iflasa sürükleyebileceği veya mülkiyetinin eyaletlere devredilmesine yol açabileceği ihtimali ele alındı. Ancak hukuk profesörü James Grimmelmann, ABC News’e verdiği demeçte bu rakama yaklaşan bir miktarın uygulanma ihtimalinin düşük olduğunu söyledi. Mahkemenin cezanın miktarını belirleme konusunda geniş bir takdir yetkisine sahip olduğunu, ancak bu düzeyde bir para cezasının son derece büyük olacağını açıkladı.
Meta ise suçlamaları reddetti ve kanıtların şirketin gençleri desteklediğini göstereceğini söyledi. Şirket, 6 Temmuz’da Kaliforniya Kuzey Bölgesi Federal Mahkemesi’ne sunduğu başvuruda, bu büyüklükte bir cezayı tüketiciyi koruma yasalarının uygulanması tarihindeki eşi benzeri görülmemiş bir ceza olarak nitelendirdi.
Kullanıcılar açısından pratikte ne değişecek?
Talepler, uyuşmazlığın yalnızca maddi tazminatlarla ilgili olmadığını, aynı zamanda değiştirilmesi hâlinde daha genç kullanıcıların deneyimini yeniden şekillendirebilecek tasarım ve işletim özellikleriyle ilgili olduğunu gösteriyor. Instagram, Eylül 2024’te çocukların ve gençlerin kullanımına kısıtlamalar ve güvenlik önlemleri getiren Teen Accounts özelliğini kullanıma sunmuştu. Platform, 8 Nisan 2025’te yaptığı açıklamada, 16 yaşından küçüklerin ebeveynlerinin izni olmadan canlı yayın yapamayacağını ve özel mesajlardaki otomatik bulanıklaştırma özelliğini devre dışı bırakamayacağını duyurdu.