Bakanlar Kurulu’na bağlı Bilgi ve Karar Destek Merkezi tarafından yayımlanan yeni bir rapor, Mısır’ın sağlık sektöründeki dijital dönüşümü hızlandırma kapasitesini belirleyecek bir dizi faktör ortaya koyuyor. Bu faktörlerin başında sağlık verilerinin güvence altına alınması, farklı veri tabanları ve sistemlerin birbirine bağlanması ve uzmanlaşmış insan kaynağının geliştirilmesi geliyor. Bu gelişmeler, elektronik sağlık kayıtlarının, uzaktan sağlık hizmetlerinin, yapay zekânın ve giyilebilir cihazların küresel kullanımındaki hızlı artışla eş zamanlı gerçekleşiyor.
Rapora göre küresel dijital sağlık pazarının değeri 2025’te yaklaşık 347,4 milyar dolar olarak tahmin ediliyor; bu değerin 2033’e kadar yaklaşık 1,83 trilyon dolara ulaşması ve bileşik yıllık büyüme oranının %23,4 olması bekleniyor. Rapor, dijital sağlığı yalnızca bazı kâğıt işlemlerinin elektronik formatlara dönüştürülmesi olarak görmüyor; onu korunma, teşhis, tedavi, takip ve sağlık hizmetlerinin yönetimini kapsayan bir sistem olarak ele alıyor.
Dijital hizmetlerden birbirine bağlı bir sistemin inşasına
Bu sistem; elektronik sağlık kayıtları, mobil sağlık uygulamaları, uzaktan sağlık hizmetleri, giyilebilir cihazlar, tıbbi nesnelerin interneti ve yapay zekâ araçları gibi çeşitli teknolojilerden oluşuyor. Elektronik kayıtlar, hastanın tıbbi geçmişinin, ilaçlarının, tetkiklerinin, raporlarının ve yaşamsal bulgularının bir araya getirilmesini sağlayarak klinik karar verme ve sağlık kuruluşları arasında bilgi paylaşımını destekliyor.
Akıllı cihazlar ayrıca tansiyon, kalp atış hızı, kan şekeri düzeyleri ve fiziksel aktivite gibi göstergeleri izleyebilirken, tıbbi nesnelerin interneti verilerin özellikle kronik hastalıkların takibi ve evde bakımda sensörlerden sağlık platformlarına anlık olarak aktarılmasına olanak tanıyor. Raporda, blok zincirinin veri güvenliğini, yönetimde şeffaflığı ve veri alışverişine elverişliliği artırmak amacıyla kullanılabileceğine de işaret ediliyor; ancak bu teknoloji sektörün zorluklarına tek başına çözüm olarak sunulmuyor.
Yapay zekâ, büyük miktarda sağlık verisini analiz edebilmesi, teşhis, komplikasyon öngörüsü ve tıbbi karar verme süreçlerini desteklemesi ve hastanın genetik ve klinik özellikleriyle yaşam tarzına daha fazla uyum sağlayan tedavi planlarının geliştirilmesine katkıda bulunabilmesi sayesinde pazarın başlıca itici gücü olarak öne çıkıyor.
Mısır hangi noktada?
Rapor, bu küresel eğilim ile Mısır’ın son yıllarda sağlık alanındaki dijital altyapıyı geliştirmek için attığı adımlar arasında bağlantı kuruyor. Raporda, Kapsamlı Sağlık Sigortası kapsamındaki illerde yaklaşık 4,5 milyon elektronik sağlık dosyasının oluşturulduğu ve 42 milyondan fazla elektronik reçete düzenlendiği belirtiliyor. Bunun yanı sıra elektronik sevk sistemi uygulanıyor ve Hastalıkların Uluslararası Sınıflandırması (ICD-11) benimseniyor.
Kapsamlı Sağlık Sigortası Sistemi hakkında 2018 tarihli (2) sayılı yasa, sağlık tesislerinin geliştirilmesi, elektronik tıbbi kayıtların uygulanması, kalite standartlarının birleştirilmesi ve insan kapasitesinin oluşturulmasıyla bağlantılı hedefler içerdiği için bu sürecin dayandığı çerçevelerden biri olarak kabul ediliyor. Raporda ayrıca vatandaş odaklı bir sistem oluşturmayı, güvenli ve birlikte çalışabilir bir altyapıya dayanmayı, veri tabanlarını birleştirmeyi ve karar vericileri desteklemeyi hedefleyen Ulusal Dijital Sağlık Stratejisi’ne (2025–2029) değiniliyor.
COVID-19 pandemisi, randevu alma, elektronik reçete, ilaç teslimatı, evde bakım ve dijital ruh sağlığı gibi hizmetler sunan sağlık teknolojisi şirketlerinin büyümesiyle eş zamanlı olarak Mısır’da dijital hizmetlerin benimsenmesini hızlandırdı.
Uygulamada genişlemeyi ne engelliyor?
Rapora göre uygulamaların mevcudiyeti veya yatırımların artması, dönüşümün başarısını güvence altına almak için yeterli değil. Siber riskler ve sağlık verilerinin korunması, birleşik düzenleyici çerçevelerin bulunmaması ve sistemler arasındaki birlikte çalışabilirliğin sınırlı olması başlıca zorluklar arasında yer alıyor. Bu durum, veri alışverişinin açık ve güvenli standartlara uygun şekilde gerçekleştirilememesi hâlinde ayrı dijital dosya veya platformların oluşturulmasının birbirine bağlı bir sağlık sistemi ortaya çıkarmayacağı anlamına geliyor.
Bunlara dönüşümün yüksek maliyeti ve altyapının hazır olma düzeyindeki farklılıklar ile dijital sağlık, yapay zekâ ve tıbbi kodlama teknolojilerini yönetebilecek uzmanların eksikliği ekleniyor. Rapor ayrıca yapay zekâ ve dijital sağlık alanındaki hızlı gelişmelere ayak uyduracak hukuki ve düzenleyici çerçevelere duyulan ihtiyaca dikkat çekiyor. Bu nokta, hastaların verilerinin nasıl korunacağı ve bu sistemleri kullanan tarafların sorumluluklarının nasıl belirleneceğiyle doğrudan bağlantılı.
Bu rapor neden önemli?
Yaklaşımın önemi, tartışmayı dijital forma dönüştürülen hizmetlerin sayısından, bu hizmetlerin bütünleşik bir altyapı içinde işletilmesi için gereken koşullara taşımasında yatıyor. Uzaktan bakımın veya akıllı teşhisin yaygınlaştırılması hizmete erişimi iyileştirebilir; ancak bunun etkisi verilerin kalitesine ve güvenliğine, sistemlerin birlikte çalışabilme kapasitesine ve bunları işletebilecek personelin bulunmasına bağlı.
Rapor, uzaktan bakım, sağlık mesajları ve akıllı sohbet robotları gibi bir dizi dijital müdahalenin 2033’e kadar dünya genelinde 2,1 milyondan fazla kişinin hayatını kurtarmaya ve yaklaşık 4,9 milyon yaşam yılı eklemeye katkıda bulunabileceğini belirten uluslararası tahminlere dayanıyor. Bu müdahalelerin yaklaşık 9,8 milyar dolarlık yatırımla 199 milyar doları aşan ekonomik kazanımlar sağlayabileceği öngörülüyor. Ancak bunlar tahmini rakamlar ve belirli Mısır uygulamalarının kanıtlanmış sonuçları değil.
Rapora göre önümüzdeki dönem veri yönetişimi, birlikte çalışabilirlik, siber güvenlik ve becerilerin geliştirilmesinin yanı sıra kamu-özel sektör ortaklıklarıyla inovasyonun desteklenmesini gerektirecek. Açık soru ise farklı dijital projelerin, veri güvenliğini ve bakım kalitesini aynı anda koruyan ayrı girişimlerden birleşik bir sağlık altyapısına dönüşüp dönüşemeyeceği.