Facebook ve Instagram’ın sahibi Meta aleyhine, çocukların ve ergenlerin ruh sağlığına zarar verdiği iddialarıyla açılan en büyük davalardan birinin duruşmaları, Kaliforniya eyaletinin Oakland kentindeki federal mahkemede başladı. Davanın tarafları, Yvonne Gonzalez Rogers’ın baktığı mahkemede açılış savunmalarını sundu.
Davacı eyaletler, Meta’nın iş modelinin kullanıcıları platformlarında tutmaya ve verilerini toplamaya dayandığını, şirketin çocukları ve ergenleri hedef alan, onları tekrar tekrar geri dönmeye ve uygulamaları daha uzun süre kullanmaya iten özellikler tasarladığını söylüyor. Kaliforniya Başsavcı Yardımcısı Megan O'Neill, kullanım süresi belirleme araçlarının gerçek bir koruma sağlamadığını; eyaletin iddiasına göre bunların şirketin imajını iyileştirmeyi ve ebeveynlere güven vermeyi amaçladığını belirtti.
Platformların tasarımına ilişkin suçlamalar
Suçlamalar arasında dopamini tetikleyen öneri algoritmaları, sosyal karşılaştırmayı teşvik edebilecek beğeni düğmeleri, tekrarlanan bildirimler, beden imajı bozukluğuyla ilişkilendirilen görsel filtreler ve uygulamadan ayrılmayı zorlaştıran “sonsuz kaydırma” tasarımı yer alıyor.
Eyaletler, Meta’nın kendi iç araştırmalarının platformların kullanımı ile gençlerde depresyon, kaygı, uykusuzluk ve yaşam düzenindeki bozukluklar gibi sorunlar arasında bağlantılar ortaya koyduğunu, şirketin ise bu riskleri inkâr ettiğini veya bunlar hakkında yanıltıcı raporlar sunduğunu iddia ediyor. Ayrıca şirketi, çocukların çevrim içi gizliliğini koruma kurallarını ihlal ettiği öne sürülen şekilde, 13 yaşından küçük çocukların kişisel verilerini ebeveyn izni almadan toplamakla suçluyorlar.
Meta’nın savunması
Şirketin avukatı Paul Schmidt suçlamaları reddederek Meta’nın sosyal medyanın olası zararlarına ilişkin bilgileri kamuoyuyla paylaşma konusunda bir geçmişe sahip olduğunu söyledi. Jürilere gençlerin platformları kullanımına ilişkin belgeler sunan Schmidt, bir ankete katılanların %20’sinin Instagram’ın kendilerini kötü hissettirdiğini söylediğini, şirket çalışanlarının ise bu grubun kendini daha iyi hissetmesini sağlayacak yollar bulmak için çalıştığını belirtti.
Schmidt ayrıca jüri üyelerinden zihinlerini açık tutmalarını ve davanın sonuna kadar kesin bir hükme varmamalarını istedi. Eyaletlerin, Meta’nın çocukları hedef alan özelliklerin varlığından haberdar olduğunu ve bunları kaldırmadığını kanıtlaması gerektiğini söyledi. Şirketin Facebook ve ardından Instagram kullanıcılarından her zaman yaşlarını girmelerini istediğini ve izin verilen yaş sınırının altındaki kullanıcıların bildirilmesine olanak tanıdığını ekledi.
Pratikte ne değişebilir?
Dava, sosyal medya platformlarının yalnızca üzerlerinde yayımlanan içerikten değil, tekrarlanan kullanımı teşvik eden özelliklerin tasarımının sonuçlarından ne ölçüde sorumlu olduğunu hukuken sınayan bir nitelik taşıyor. Mahkeme Meta’yı sorumlu bulursa, alınabilecek önlemler arasında para cezaları ve şirketin Facebook ile Instagram’ı işletme biçimini değiştirmeye zorlanması bulunabilir. Bu durum öneri mekanizmalarını, bildirimleri ve yaş doğrulama araçlarını etkileyebilir.
Davayı 29 eyalet Ekim 2023’te açtı. Bu aşamadaki duruşmalar Kaliforniya, Colorado, Kentucky ve New Jersey yasalarının yanı sıra diğer eyaletlerdeki federal yasalara dayanan iddiaları ele alıyor. Diğer 25 eyaletin yasalarıyla bağlantılı “tasarım ve bağımlılık” suçlamaları ise sonraki duruşmalarda incelenecek.
Duruşmanın haftalarca sürmesi bekleniyor. Meta Üst Yöneticisi Mark Zuckerberg, Instagram Başkanı Adam Mosseri, şirketin mevcut ve eski yöneticileri ile psikoloji uzmanlarının tanıklık etmesi olası. Jürinin rolü danışma niteliğinde olacak; sorumluluk ve uygulanacak cezalar konusunda nihai kararı Yargıç Rogers verecek. Meta, davayı kaybetmesinin, şirketin tahminlerine göre piyasa değerine yakın bir meblağ olan 1,4 trilyon dolara varan para cezalarına maruz kalmasına yol açabileceğini söylüyor.