Yeni bir çalışma, araştırmacıların NASA’nın Multi-Angle Imager for Aerosols (MAIA) projesi kapsamındaki 10 hava kalitesi izleme istasyonundan topladığı verileri analiz etmesinin ardından Addis Ababa’daki uzun vadeli hava kirliliğine ilişkin şimdiye kadarki en ayrıntılı tablolardan birini ortaya koydu. Veriler 2022 ile 2025 arasındaki dönemi kapsıyor ve çapı 2,5 mikrometreyi aşmayan, PM2.5 olarak bilinen ince partiküller ile yangınlardan, dizel araçlardan ve diğer yanma kaynaklarından ortaya çıkan siyah karbona odaklanıyor.
Çalışmanın sonuçları ES&T: Air dergisinde yayımlandı. Addis Ababa’da üç yıl boyunca PM2.5 konsantrasyonunun ortalaması metreküp başına 30 mikrogram oldu; bu değer, ABD Çevre Koruma Ajansı’nın sağlığa dayalı yıllık standardının üç katından fazla. Sensör verileri ayrıca Etiyopya’nın başkentindeki ortalama siyah karbon seviyelerinin, görevin izlediği üç ABD kentsel bölgesinde ölçülen seviyelerden yaklaşık dört ila dokuz kat daha yüksek olduğunu gösterdi.
Trafik yoğunluğu ve mevsimlerle bağlantılı değişimler
Ağ yalnızca ortalamaları ölçmekle kalmadı, kirlilik seviyelerinin gün içinde ve mevsimler boyunca nasıl değiştiğini de gösterdi. Bazı dönemlerdeki artışlar yoğun saatlerdeki trafikle ilişkilendirilirken sensörler, Addis Ababa’da ateş yakılmasını içeren iki büyük bayram sırasında siyah karbon seviyelerinde yükselme kaydetti. Araştırmacılar bu yangınlardan kaynaklanan partiküller ile fosil yakıtların yanmasından kaynaklanan partikülleri birbirinden ayırt edebildi.
Bu ölçümler özellikle önem taşıyor; çünkü Addis Ababa metropol alanında yaklaşık 6 milyon kişi yaşıyor ve Birleşmiş Milletler, nüfusun 2050 yılına kadar 10 milyonu aşacağını öngörüyor. Veriler ayrıca kent büyümeye devam ederken hava kalitesindeki değişimi izlemek için kullanılabilecek bir temel oluşturuyor. Etiyopya 2024 yılında içten yanmalı motorlara sahip araçların ithalatını yasaklarken kentleri bisiklet yolları ve elektrikli araç altyapısı eklemeye başladı.
Bu haber neden önemli?
Uzun vadeli ve çok noktalı ölçümler, PM2.5 kaynaklarının daha doğru belirlenmesine yardımcı oluyor; zira kirliliğin bileşimi coğrafya, trafik, sanayi ve diğer etkenlere bağlı olarak kentten kente değişiyor. Bu bilgi sağlık açısından önem taşıyor; çünkü araştırma, State of Global Air 2025 raporundaki ve PM2.5 maruziyetini dünya genelinde yılda yaklaşık 4,9 milyon ölümle ilişkilendiren tahminlere yer veriyor.
Çalışmanın ortak yazarı ve NASA’nın Jet İtki Laboratuvarı’ndaki MAIA projesinin baş araştırmacı yardımcısı Sina Hasheminassab, ölçümlerin hızla büyüyen kentlerde kirliliğin mekânsal ve zamansal değişimini anlamak için önemli bir temel sağladığını söyledi. Araştırma, yer sensörlerinden elde edilen verilerle gelecekteki uydu gözlemlerinin birleştirilmesinin partikül türlerinin haritalandırılması ve bunların sağlık verileriyle karşılaştırılması kapasitesini artırabileceğine işaret ediyor.
MAIA projesinin uzay aşaması
NASA, aralarında ABD’deki Los Angeles, Atlanta ve Boston’un da bulunduğu, dünya genelindeki yaklaşık 12 kentsel bölgede MAIA araştırmalarını destekliyor. Proje, yer sensörleri ağının yanı sıra Jet İtki Laboratuvarı tarafından geliştirilen bir kamera taşıyan uzay tabanlı bir gözlemevini içeriyor. İtalyan Uzay Ajansı’nın (ASI) kamerayı kendisine ait bir uyduya 2027 yılının sonlarından önce olmamak üzere fırlatması planlanıyor.
Kamera, PM2.5 ile ilişkili farklı aerosol türlerini, ışığı yansıtma biçimlerini analiz ederek ve verileri birden çok açıdan toplayarak gözlemlemek üzere tasarlandı. MAIA projesi ayrıca, partikül türleri ile bunların sağlık sonuçları arasındaki olası bağlantıları incelemek amacıyla, NASA projelerinde ilk kez bir uzay görevi ekibine halk sağlığı araştırmacılarını dahil ediyor.