Google, İngiliz hükûmeti ve havacılık sektörünün liderleriyle iş birliği içinde, uçak hareketlerinin Kuzey Atlantik koridorunun doğu kesimi üzerinde oluşturduğu iz bulutlarından kaçınmak için yapay zekâ kullanımını test eden, devlet destekli bir deneme olan Operation Blue Skies programını başlattığını duyurdu. Google’a göre bu, iz bulutlarından kaçınmanın tam bir okyanus hava sahası alanı ölçeğinde uygulanmasına yönelik türünün ilk denemesi.
Bu bulutlar, su buharının jet motoru egzozunda bulunan is parçacıkları çevresinde yoğunlaşmasıyla oluşuyor. İnce görünümlerine rağmen Google, ısınmaya neden olan iz bulutlarının havacılığın toplam iklim etkisinin yaklaşık üçte birini oluşturduğunu belirtiyor. Bu da onları sektörün dolaylı iklim emisyonlarını azaltmak için uygulanabilir bir alan hâline getiriyor.
Shanwick koridorunda deneme
Program, Kuzey Atlantik koridorunun doğu yarısındaki Shanwick hava sahasında yürütülecek. Google, bu hava sahasının iz bulutlarının neden olduğu küresel ısınmanın yaklaşık %5’iyle bağlantılı olduğunu belirtiyor. Program 30 ay sürecek ve her biri yaklaşık dört ay devam edecek iki operasyonel denemeyi içerecek.
Deneme saatleri boyunca Shanwick hava sahasından her yıl yüzlerce şehirden gelen yaklaşık 10.000 uçuş geçecek. Tüm uçuşların rotası değiştirilmeyecek; yalnızca iz bulutlarının oluşumuna duyarlı bölgelerden geçmesi beklenen sınırlı sayıdaki uçuşun rotası değiştirilecek ve düzenlemeler olağan uçuş operasyonları içinde tutulacak.
Tahminden operasyonel uygulamaya
Plan, güçlü ısınmaya neden olan iz bulutlarının oluşma ihtimalinin yüksek olduğu bölgeleri tahmin eden yapay zekâ modellerinin yanı sıra, etkiyi izlemek ve doğrulamak için uydu görüntülerine ve makine öğrenimi tekniklerine dayanıyor. Google, American Airlines, hava seyrüsefer hizmeti sağlayıcısı EUROCONTROL’un MUAC birimi ve uçuş planlama yazılımı sağlayıcısı FlightKeys gibi şirketlerle daha önce gerçekleştirdiği denemelerin, bu tahminlerin olağan havacılık operasyonlarının dışına çıkmadan rotalarda hedefli düzenlemeler yapmak için kullanılabileceğini gösterdiğini belirtiyor.
Sonuçları doğrulamak için Britanya ittifakı
İttifakta tahmin modellerini geliştiren ve araştırma, mühendislik ile yüksek performanslı bilişim altyapısı konularında uzmanlık sağlayan Google UK; hava sahası operasyonlarından, hava trafik kontrolüyle koordinasyondan, güvenlik değerlendirmesinden ve kontrolör eğitiminden sorumlu İngiliz hava seyrüsefer hizmeti sağlayıcısı NATS yer alıyor. Contrails.org da tahminlerin değerlendirilmesine, deneme ölçütlerinin tasarlanmasına ve verilerin analizine katılıyor.
Imperial College London ve University of Cambridge denemenin sonuçlarını değerlendirecek ve iklim etkisine ilişkin bağımsız doğrulama sunacak. Met Office ise iz bulutlarına yönelik yeni bir Britanya tahmin kapasitesi geliştirerek deneme sırasında hava doğruluğuna destek verecek.
Pratikte ne değişiyor?
Proje, iz bulutlarının ele alınmasını tek tek uçuşlarla veya şirketlerle bağlantılı denemelerden, tam bir hava koridoru düzeyindeki koordinasyona taşıyor. Duyuru, bu bulutların tüm uçuşlardan kaldırılacağı vaadinde bulunmuyor; bunun yerine havayollarının ve hava trafik kontrolörlerinin en fazla etki yaratan uçuşları belirleyip bunlar için sınırlı rota sapmaları uygulama ve ardından sonucu bağımsız biçimde ölçme kapasitesini test ediyor.
Program, sanayi ortakları ve İngiliz Ulaştırma Bakanlığı tarafından ATI programı aracılığıyla finanse ediliyor. Ortaklıkta Aerospace Technology Institute, Department for Business, Innovation, Science and Trade ve Innovate UK yer alıyor. Google, kamu finansmanının tamamının doğrudan akademik, kâr amacı gütmeyen ve havacılık sektöründeki ortaklara aktarıldığını; Google UK’nin ise gönüllülük esasına göre uzmanlık, mühendislik zamanı ve bilişim altyapısı olarak 1,4 milyon sterlin değerinde katkı sunduğunu belirtiyor.