AB Emisyon Ticaret Sistemi’nin (EU ETS) gözden geçirilmesi, ulaştırma sektörünü karbon fiyatlandırmasının kapsamının, özellikle havacılıkta, sınırlı ancak etkili biçimde genişletilmesiyle karşı karşıya bırakıyor. Transport & Environment (T&E) kuruluşunun analizine dayanan yayımlanmış değerlendirmeye göre öneri, Frankfurt Havalimanı’na 5.000 kilometre mesafe içinde bulunan havalimanlarına gerçekleştirilen tüm kalkış uçuşlarını kapsayacak ve genişletmenin uygulanmasına 2029’da başlanacak.
Bu, şu anda uzun uçuşların önemli bir bölümünü kapsamayan mevcut durumdan farklı bir değişiklik anlamına geliyor. Ancak öneri, Avrupa’dan kalkan tüm uçuşlara karbon fiyatı uygulamıyor; Paris’ten Dubai’ye uçuş kapsama dahil olurken Paris’ten New York’a uçuş önerilen kurala dahil olmayacak. T&E bu tasarımı, kapsamı genişletirken ABD ve Çin’deki havalimanlarından kaçınan, böylece jeopolitik tepkiler riskini azaltabilecek ve Dubai, Doha ve İstanbul gibi rakip merkezleri sisteme dahil edecek bir uzlaşma çözümü olarak sunuyor.
Daha geniş kapsam, ancak fiyatlandırma açığı sürüyor
Değerlendirmeye göre yeni kapsam, Avrupa’dan kalkan ve fiyatlandırmaya tabi havacılık emisyonlarının oranını mevcut yaklaşık %44 seviyesinden yaklaşık %59’a çıkaracak. Kapsama artışı 2029’da başlayacak, ancak sürdürülebilir havacılık yakıtıyla (SAF) bağlantılı tahsisatların kullanılması, fiilen fiyatlandırılan emisyonların oranını o yıl yaklaşık %57’ye düşürecek.
Pratik sonuç, önerilen genişletmeden sonra bile Avrupa havacılık emisyonlarının yaklaşık yarısının karbon fiyatının dışında kalacak olmasıdır. Bu nedenle T&E öneriyi nihai bir çözüm olarak değil, tüm kalkış uçuşlarını 2029 yerine 2028’den itibaren kapsayacak şekilde genişletmenin hızlandırılmasını savunan bir ilk adım olarak görüyor. Bu bölüm kuruluşun tutumunu ve tavsiyesini ifade etmektedir; değerlendirmede kesinleşmiş nihai bir kural bulunmamaktadır.
Bu hava taşımacılığı açısından neden önemli?
Analiz, Avrupa ekonomisinin sektörleri arasındaki farklılaşan gidişata dayanıyor. EU ETS’nin 2005’te başlatılmasından bu yana sistem kapsamındaki sektörlerin emisyonları yaklaşık %50 azalırken, havacılık emisyonları aynı dönemde %30’dan fazla arttı. Değerlendirme, uzun uçuşların kapsam dışında kalan emisyonların başlıca kaynakları arasında yer aldığını ve bunun karbon fiyatlandırmasının havacılık üzerindeki etkisini diğer sektörlere kıyasla daha sınırlı hale getirdiğini belirtiyor.
Bu rakamlar, sistemin genişletilmesinin yalnızca düzenleyici bir listeye hava rotaları eklemekle ilgili olmadığını, azalan emisyon tavanına ve karbon fiyatına dayanan bir iklim aracındaki açığı gidermeye yönelik bir girişim olduğunu gösteriyor. Değerlendirme ayrıca devam eden karbon fiyat sinyalini elektrik, elektrifikasyon ve düşük emisyonlu teknolojiler alanındaki uzun vadeli yatırım kararlarıyla ilişkilendiriyor.
Özel jetler ve havacılığın etkileri için ek önlemler
Önerilen gözden geçirme, 5.000 kilometrelik kapsam içindeki ticari uçuşlarla sınırlı değil. Değerlendirme, büyük ölçüde EU ETS dışında kalan özel jetlerin iklim etkisine ilk kez sistem kapsamında fiyat uygulanmasının planlandığını belirtiyor. Avrupa Komisyonu’nun önerisi ayrıca, ısınmaya katkıda bulunan yoğuşma izlerinin oluşmasını önlemeyi başaran havayollarına ücretsiz tahsisat verilmesini de içeriyor.
Karbondioksitle bağlantılı olmayan bu etkilerin dahil edilmesi, havacılığın iklimsel etkisinin ölçülme biçiminde bir genişlemeyi temsil ediyor. Ancak değerlendirme, beklenen azaltımların miktarı veya havayollarının yoğuşma izlerini önlemedeki başarısının doğrulanma mekanizması hakkında nicel ayrıntılar sunmuyor. Bu nedenle bu bölümün etkinliği, uygulama kurallarının tasarımına bağlı olmaya devam ediyor; mevcut bilgiler bu açık soruyu kesin biçimde yanıtlamıyor.
Bu pratikte ne anlama geliyor?
T&E’nin değerlendirmesine göre kapsamın genişletilmesi, Avrupalı havayolları ve havalimanları açısından Dubai, Doha ve İstanbul gibi rotalardaki rakip merkezlerle düzenleyici farkın azalmasına yol açabilir. Yolcular ve taşımacılık şirketleri açısından ise daha fazla uçuşun karbon fiyatlandırma sistemine dahil edilmesi, işletme ve yatırım teşviklerini değiştirebilir; ancak değerlendirme bunun bilet fiyatları üzerindeki etkisini belirlemiyor.
Avrupa politikası düzeyinde T&E, 2030’dan sonra güçlü ve öngörülebilir bir emisyon tavanının korunmasını ve sistem gelirlerinin karbonsuzlaştırma, elektrifikasyon, şebekeler ve temiz teknolojilere daha stratejik biçimde yönlendirilmesini savunuyor. Kuruluş, sistemin başlatılmasından bu yana açık artırma gelirlerinde 230 milyar avrodan fazla toplandığını, Avrupa’nın ise fosil yakıt ithalatına yılda yaklaşık 400 milyar avro harcadığını belirtiyor.
Buradaki en önemli değerlendirme, EU ETS’nin gözden geçirilmesinin yalnızca havacılıkla ilgili olmadığı, üç hedefin dengelenmesiyle ilgili olduğudur: emisyonları azaltmak, rekabet gücünü korumak ve uzun vadeli yatırımlar için düzenleyici kesinlik sağlamak. Değerlendirme, T&E’nin sistemin zayıflatılmasının sanayinin sorunlarını çözmeyeceği, aksine belirsizliği ve finansman maliyetlerini artırabileceği yönündeki görüşünü aktarıyor. Bununla birlikte önerinin nihai ayrıntıları, kabul edilme tarihi ve sürdürülebilir havacılık ile yoğuşma izlerine yönelik ücretsiz tahsisatların uygulanma biçimi, gerçek etkileri değerlendirilmeden önce izlenmeye devam edilmesi gereken konular olarak kalıyor.