ABD Yüksek Mahkemesi, teknoloji şirketlerinin uluslararası ihlallere yardım ve yataklık etmesiyle bağlantılı insan hakları ihlallerinden sorumluluğuna son veren nihai bir karar vererek, ticari kuruluşlara karşı açılan hukuk davalarında Yabancı Tazminat Yasası'nın (Alien Tort Statute - ATS) kullanılabilme imkanını fiilen ortadan kaldırdı.
Cisco ve Altın Kalkan Sistemi Davasının Arka Planı
(Cisco Systems, Inc. v. Doe I) olarak bilinen dava 2011 yılına dayanmaktadır; o dönemde bir grup Falun Gong uygulayıcısı Cisco Systems şirketine karşı dava açmıştır. Davacılar, şirketi, Çin hükümetinin azınlıkları ve muhalifleri hedef almasını sağlamak üzere özelleştirilen ve Altın Kalkan veya Çin'in Büyük Güvenlik Duvarı olarak bilinen gözetim ve sansür sisteminin oluşturulmasında ve yaygınlaştırılmasında kilit bir rol oynamakla suçlamıştır.
Davacılar, zorunlu çalışma kamplarında gözaltına alındıklarını ve işkence gördüklerini, ayrıca e-posta ve metin mesajlarındaki özel verilerinin Altın Kalkan sistemi tarafından ele geçirildiğini ve işkence ile sorgu seansları sırasında kendilerine karşı kullanıldığını ileri sürmüşlerdir.
ATS Yasası Kapsamında Yasal Sorumluluğun Kaldırılması
Yabancı Tazminat Yasası (ATS), ilk Kongre tarafından 1789 yılında çıkarılmış ve ABD mahkemelerine, yabancıların ulusların yasalarını veya ABD anlaşmalarını ihlal edenlere karşı açtığı hukuk davalarına bakma yargı yetkisi vermiştir. 2004 yılındaki (Sosa v. Alvarez-Machain) davası gibi önceki yargı içtihatlarında Yüksek Mahkeme, mahkemelerin belirli ve evrensel uluslararası standartlara dayanan yeni davaları tanıyabileceğini kabul etmiştir.
Bununla birlikte, Yüksek Mahkeme yargıçlarının çoğunluğu Cisco davasında bu eğilimi bozarak, mahkemelerin uluslararası hukuku uygulamak için yeni dava gerekçeleri icat etme yetkisine sahip olmadığını ve yeni bir yasal sorumluluk yaratma meselesinin yargı organının yetki alanının dışında kaldığını belirtmişlerdir. Bu durum, sivillerin Cisco'ya karşı açtığı davaların düşmesine ve bu yasa kapsamındaki kovuşturma sayfasının kapanmasına zaruri olarak yol açmıştır.
Karardan Sonra Pratikte Ne Değişiyor?
Bu dönüm noktası niteliğindeki karar, ABD'li teknoloji şirketlerini yurt dışındaki insan hakları ihlallerine yardım ve yataklık etmekten sorumlu tutmak için ATS yasasını kullanan gelecekteki tüm davaların önünün kalıcı olarak kapandığı anlamına gelmektedir. Bu gelişme, aralarında Associated Press tarafından hazırlanan ve Pulitzer Ödülü kazanan bir araştırmanın da bulunduğu soruşturmaların, büyük ABD'li teknoloji şirketlerinin ABD dışında devlet gözetim aygıtları için dijital altyapılar kurmaktaki ortaklığının derinliğini ortaya koyduğu bir dönemde gerçekleşmektedir.
ATS yasasının içeriğinin boşaltılması karşısında, Elektronik Sınır Vakfı (EFF) gibi dijital haklar örgütleri, ABD'li şirketlerin artık ciddi gizlilik ihlallerine ve fiziksel şiddete yol yol açan gelişmiş gözetim sistemleri ile istihbarat teknolojilerini kovuşturma korkusu olmaksızın geliştirmelerine olanak tanıyan örtülü bir dokunulmazlığa sahip olduğu konusunda uyarıda bulunmakta ve bu yasal boşluğu dolduracak yeni federal mevzuatlar çıkarmaları için Kongre'deki yasa koyucular üzerindeki baskıyı artırmaktadır.