Türkiye, alandaki ulusal öncelikleri belirlemek, yatırımlara yön vermek ve kurumlar arasındaki koordinasyon sorunlarını ele almak amacıyla “Ulusal Yapay Zekâ Konseyi” kurmayı planlıyor. Anadolu Ajansının edindiği bilgilere göre bu adım, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının koordine ettiği 2026-2030 dönemi “Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı”ndaki yönetişim hedefleri kapsamında atılacak.
Konseyin Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan başkanlığında ve bakanlıklar ile bunlara bağlı veya ilgili kuruluşların katılımıyla çalışması öngörülüyor. Konsey, strateji, önceliklerin sıralanması, kaynak tahsisi ile risk ve etik ilkeleri konularında en üst karar ve koordinasyon organı olacak. Ayrıca ulusal öncelikleri ve yıllık uygulama planlarını onaylayacak; yetki engelleri ile kurumlar arasındaki anlaşmazlıkları ele alacak ve yapay zekâ ekosistemindeki kamu yatırımları ile büyük projelere yön verecek.
Planın yönetimi için dört işlev
Önerilen yönetişim yapısı dört eksene dayanıyor: stratejik yönlendirme ve koordinasyon, uygulamanın izlenmesi, etik rehberlik ve güvenliğin teknik değerlendirilmesi. Konseyin, politika çizgisini kamuoyu ve yatırımcılar için açıklığa kavuşturmak amacıyla her yıl “Ulusal Yapay Zekâ Politika Mektubu” yayımlaması planlanıyor.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Ulusal Teknoloji ve Yapay Zekâ Genel Müdürlüğü, eyleme dayalı ilerleme raporları hazırlamak ve kararlara bağlı performans göstergelerini takip etmek de dahil olmak üzere Konseyin sekretarya görevlerini yürütecek.
Program Ofisi ve şeffaflık portalı
Plan; yıllık uygulama planlarını hazırlamak, eylemleri projelere dönüştürmek, bunların tamamlanmasını izlemek ve “Ulusal Yapay Zekâ İlerlemesi ve Şeffaflığı Portalı”nı işletmek üzere bir “Program Ofisi” kurulmasını öngörüyor. Siber Güvenlik Başkanlığına bağlı Devlet Yapay Zekâ Genel Müdürlüğü de kamu kurumlarındaki yapay zekâ uygulamalarının koordinasyonu amacıyla ofiste yer alacak.
Her eylem için sorumlu kurumu ve hesap verecek, kendisine danışılacak veya bilgilendirilecek kuruluşları gösteren bir matris hazırlanacak. Matris; karar alma, uygulama, teknik değerlendirme, etik rehberlik, mevzuata uyum, bütçe tahsisi ve izleme rollerini birbirinden ayıracak.
Portalın her eylem için sorumlu kurumu, alt görevleri, zaman çizelgesini, bütçe uygulamasını, hedef ve göstergeleri ve yeşil, sarı veya kırmızı renklerle uygulama durumunu göstermesi öngörülüyor. Eylemlerin bağımlılıkları ve kritik yol da görüntülenecek. Kişisel veriler ve ticari sırlar kapsam dışında tutulacak; iç yönetim ekranları ise role dayalı yetkilerle korunacak.
Rehberlik yetkisine sahip etik kurul
Türkiye ayrıca bir yıl içinde “Ulusal Yapay Zekâ Etik Kurulu” oluşturmayı planlıyor. Kurul; kamu ve özel sektör ile akademik çevrelerin ve sivil toplum kuruluşlarının temsilcilerinden oluşacak ve adalet ile önyargı, açıklanabilirlik, verilerin kaynağı, güvenlik ve dayanıklılık ve insan gözetimi konularında pratik rehberler hazırlayacak.
Çocuklara ve hassas gruplara yönelik yapay zekâ uygulamaları Kurulun öncelikleri arasında yer alacak. Kurul ayrıca vatandaşların ve kullanıcıların taleplerini inceleyerek belirli süreler içinde ilgili kurumlara yönlendirecek. Ancak rolü rehberlik ve değerlendirmeyle sınırlı kalacak; bağlayıcı denetim ve yaptırım uygulama yetkileri, yargı görevlerine temas eden uygulamalarda yargı kurumlarının görev alanı gözetilmek üzere, sektörel düzenleyici kurumlarda bulunmaya devam edecek.
Bu haber neden önemli?
Önerilen asıl değişiklik bir yapay zekâ uygulamasının hayata geçirilmesi değil, politikaları, yatırımları ve riskleri yönetmek üzere kurumsal bir katman oluşturulmasıdır. Sorumluluk matrisleri ve kamuya açık portal, yatırımcılara ve vatandaşlara ilerlemeyi karşılaştırma imkânı sağlayabilir; ancak bunlar tek başına planın etkili bir uygulama ortaya çıkaracağını kanıtlamaz. Konseyin oluşturulmasına ilişkin ayrıntılar, kurumları bağlama mekanizmaları, fiilî performans göstergeleri ve Etik Kurulun düzenleyici kurumlarla ne ölçüde kesişeceği, resmî kararlar yayımlandığında izlenmesi gereken noktalar olmaya devam ediyor.